Een interview met Els Dietvorst door Erno Vroonen

Datum

1 juni 2021

Interview

12 vragen voor Els Dietvorst.

1. U woont dicht bij de Ierse Zee in Ierland, samen
met uw twee zonen. Hoe belangrijk is deze plaats voor u ?

De plaats waar ik woon betekent alles voor mij. Ik maak mijn kunstwerken met materialen die ik "leen" uit mijn omgeving. Ik woon op een eiland, waar het klimaat in de winter erg ruw kan zijn, maar in de zomer prachtig. Verder leef ik een rustig en geïsoleerd leven, maar ik voel me niet eenzaam of monastiek. Ik ben een sociaal dier, daarom spreek ik dagelijks af met de zeemeerminnen, een groep plaatselijke vrouwen. Elke dag nemen we een frisse duik in de zee, het hele jaar door, bij storm, sneeuw of zonneschijn.

Tegelijkertijd kan ik heel goed alleen zijn. Ik heb deze eenzaamheid nodig om mijn werk te creëren; mijn schrijven, mijn tekeningen en het vinden van nieuwe presentatieconcepten.

2. Uw carrière begon in de jaren tachtig in Antwerpen/België.
Wanneer en hoe besloot je om kunstenaar te worden?

Toen ik veertien was wilde ik dierenarts worden, omdat ik van dieren houd, of kunstenaar. Toen ik ouder werd, werd het duidelijk dat ik liever een buitenstaander wilde zijn. Ik koos voor een zwaar leven. Na de kunstacademie vond ik, om te overleven, een baan als grafisch ontwerper bij een landelijke krant. Gedurende die tijd verdiende ik zeer veel geld. Ik kwam op het punt dat ik me moest bevrijden van die kapitalistische houding en een vrij mens moest worden. Ik wilde zelf beslissen wat goed of slecht is. Ik wilde de eigenaar zijn van mijn leven en mijn gedachten. Dus besloot ik het leven van de kunstenaar te leven.

3. Meestal werk je samen met andere mensen. Kun je in een paar woorden beschrijven hoe deze samenwerkingen functioneren?
Samenwerken is niet de beste manier om het te omschrijven. Het is meer een soort permanente dialoog, die open is in alle mogelijke richtingen. Ik wil niet controleren. Mijn partners hebben de macht om voortdurend in te grijpen. Niets ligt vast, alles is in beweging. Ik geef de voorkeur aan dialogen met zeer verschillende mensen, jong of oud, van verschillend geslacht en met verschillende posities in de maatschappij. Er is geen verschil. Ik communiceer met hen op een gelijkwaardig niveau.

4. Met uw project De terugkeer van de zwaluwen (1999 -2004/Brussel) hield u zich bezig met sociologische thema's. Kunt u ons vertellen waarom u dit specifieke contextgebonden engagement bent begonnen?
De terugkeer van de zwaluwen was een contextgebonden project vanaf het allereerste begin. Ik had een tentoonstelling in Etablissement d'en face, genaamd "Shelter" in 1997 samen met Veronika Pot. Daarna verhuisde ik naar Brussel. De tentoonstelling was in een wijk genaamd Anneessens, een Brusselse wijk rond het Zuidstation met een zeer slechte reputatie. Het maakte me nieuwsgierig naar de mensen die er woonden. Communicatie was moeilijk in alle richtingen, dus ik begon het project door audities te organiseren voor de inwoners van Anneessens. Het was een collectief proces en we creëerden verschillende vormen van artistieke uitingen zoals films, performances, tekeningen, poëzie en creatieve workshops. Al deze creaties zouden functioneren als een tijdgebonden spiegel. Aan het einde van het project in 2004 was het voor mij duidelijk dat de bewoners meer zelfrespect hadden gekregen, ook als gemeenschap, omdat ze zich niet meer geïsoleerd voelden.
Ze waren één onder anderen.

5. Literatuur en muziek zijn altijd een bron van inspiratie geweest. Zou je zeggen dat zonder het lezen van boeken of het luisteren naar muziek je carrière niet zou hebben bestaan?
Dat is heel goed mogelijk ja. Aan het begin van een nieuw project pak ik een boek uit mijn bibliotheek, acht dozen met boeken die ik van het ene huis naar het andere meesleep, en begin ik te lezen. Als ik geluk heb, en dat is een kwestie van vertrouwen, vind ik een citaat dat me inspireert. Dan begin ik te werken. Ik vind altijd inspiratie in de "Earth World Catalogues" een soort pre-internet bestelgids met een alternatieve ecologische en vrije geest. Muziek heb ik nodig om te tekenen en te schrijven. Ik luister meestal naar minimale klanken met een voorkeur voor Steve Reich of Philip Glass. Ik hou van de herhaling.

6. Vertel ons iets over de manier waarop je leeft. Wat is het eerste wat je 's ochtends doet? En in de namiddag? En voor het slapen gaan?
's Morgensvroeg splijt ik hout voor het vuur. Ik doe dat graag op mijn blote voeten om de koude aanraking van de aarde te voelen. Daarna steek ik het vuur aan en voel hoe het huis langzaam opwarmt. Vervolgens maak ik het ontbijt klaar voor mijn twee zonen voordat ze naar school gaan. Drie of vier keer per dag ben ik aan het strandkammen op zoek naar hout dat ik kan gebruiken om mijn kunstwerken te maken. Als er een storm over zee is geweest, is er veel te verzamelen en roep ik mijn vrienden, de zeemeerminnen, om te helpen. Mijn avondritueel? Ik steek een kaars aan en denk aan iemand die ik ken, een vriend, mijn broer, een verwante kunstenaar en ik stuur ze energie, om het zo maar te zeggen. 's Avonds werk ik met mijn "Pyrographer" om tekeningen op hout te maken en luister ik naar muziek.
 

7. Het is duidelijk dat de natuur voor u van groot belang is. Wat in de natuur inspireert jou als kunstenaar het meest?
Alles! Ik hou van de kracht van transformatie die zo schitterend terug te vinden is in de cyclus van de vier seizoenen en het principe van wedergeboorte. Het leven is een kans voor ons om in een permanente staat van transformatie te bestaan. De meesten zijn bang om in deze turbulentie van emoties en uitdagingen terecht te komen. Maar als ik één ding geleerd heb in mijn leven dan is het dit: men moet vertrouwen op de primitieve bron van energie, in het Nederlands 'Oerkracht' genoemd. Ik accepteer transformatie als het belangrijkste deel van mijn leven.

8. Laten we het eens hebben over je werk aan de Belgische kust in Koksijde. Je noemde het Windswept. Waarom?
De wind in Ierland kan erg sterk zijn. Ik heb geleerd ermee te leven en zijn kracht te respecteren. Deze sterke zeewinden blazen alles weg wat niet zwaar genoeg is. Bepaalde vegetatie heeft een manier ontwikkeld om weerstand te bieden. Andere niet. Daarom vind je niet veel bomen in ons zeelandschap en zij die het overleven zijn door de wind gebeeldhouwd en buigen om.
Windswept staat voor een specifiek moment in de tijd waar leven en dood elkaar kruisen. Ik presenteer een opeenstapeling van verschillende delen van bomen die al eens gestorven zijn en die door de zee als drijfhout bij me zijn teruggebracht. De stormwinden hebben ze naar mij gebracht. Het is de recyclage van de natuur.

9. In je laatste werk gebruik je veel van dit drijfhout. Wat maakt dit materiaal zo interessant?
Vanaf het begin van mijn carrière werkte ik met gevonden materialen, dingen die mensen als afval achterlieten. Je kon me vinden op stortplaatsen rond Antwerpen. Ik werd geïnspireerd door wat mensen weggooiden. Drijfhout heeft hetzelfde effect. Ten eerste is het achtergelaten, in dit geval door de krachten van de natuur. Ten tweede presenteert het zich in verschillende vormen en gedaanten. Veel lokale bewoners gebruiken het als brandhout, maar ik geef het een nieuw leven als kunstwerk. Geweldig, is het niet?

10. Vergankelijkheid is een belangrijk kenmerk van uw werk.
Maar op Beaufort besloot u voor het eerst een werk in brons te realiseren. Waarom?

Hoewel de tentoonstelling in Beaufort tot november 2021 loopt en een werk tijdens de tentoonstelling van vorm zou kunnen veranderen, is het de bedoeling een werk te realiseren dat daar permanent kan blijven. Om deze reden was het geen optie om dit werk met het originele drijfhout te presenteren. Windswept is aangekocht door de stad Koksijde en is een monument dat zal blijven bestaan en door toekomstige generaties kan bezocht worden, als we geluk hebben.

11. Kunt u ons iets meer vertellen over deze specifieke boodschap die u wilt overbrengen? Wat bedoelt u met "als we geluk hebben"?
We leven in moeilijke tijden. Onze relatie met de natuur is in twijfel getrokken door Covid19 en de klimaatverandering. Wat is ons antwoord hierop? Zijn we bereid onze houding te veranderen of wachten we op de volgende zondvloed en doen we opnieuw niets? Er waren tijden dat de natuur ons beschermde. Dat is nu niet meer het geval. Wij doden de natuur om te overleven. Maar de natuur raakt uit balans. Je kunt op Windswept zitten. Het is een soort bank. Een schuilplaats, maar het beschermt niet omdat de takken de andere kant op zwiepen. Als het regent, word je zo nat als een verdronken rat. Terugkomend op het idee van het monument, Windswept is niet echt een monument in de klassieke zin van het woord. Het is meer een waarschuwingsschild en door zijn aard, is het klaar om te verdwijnen als we onze
relatie tot de natuur niet zullen veranderen. De zee is niet ver weg, en klimaatverandering evenmin.

12. Stel je voor dat je je leven in één term zou moeten omschrijven. Wat zou dat woord zijn?
Mijn moedertaal noemt het "koortsig". Ik kan er geen goede vertaling voor vinden in het Engels en dat is jammer, maar het gevoel dat het uitdrukt is leven met totale passie, vuur en noodzaak.
Noodzaak impliceert ook de overtuiging dat een werk onder andere omstandigheden kan worden gemaakt. Voor Windswept moest ik rekenen op teamwork. Door de Covid crisis was het onmogelijk om naar België te reizen om in de gieterij te zijn voor de "Making-Of" of om te helpen bij de installatie op het strand. Desondanks heeft het stuk zijn eigen weg gevonden om werkelijkheid te worden zonder mijn aanwezigheid maar met de hulp van vele anderen. Ik ben daar zeer dankbaar voor.

Dank je wel, Els.

 

Dit interview vond plaats via Whatsapp tussen de kunstenares Els Dietvorst die op het platteland aan de Ierse Zee woont en Erno Vroonen, een onafhankelijke curator en kunsthistoricus die in een klein dorpje aan de Duitse Alpen woont, in april 2021. 

Meer info over Windswept vind je hier.